ग्रासरुट र मध्यम तहमा नेतृत्व परिवर्तनको माग अब रोकथाम गर्न सकिँदैन।

काठमाडौं २८ पुस ।– नेपाली कांग्रेसको इतिहासमा यो दिनलाई सम्भवतः सबैभन्दा विभाजनकारी र निर्णायक दिनका रूपमा सम्झिनेछ। एकातिर भृकुटीमण्डपमा हजारौं महाधिवेशन प्रतिनिधिहरूको उपस्थिति र उत्साहपूर्ण माहौल, अर्कोतिर महाराजगञ्जस्थित सभापति शेरबहादुर देउवा निवासमा दिनभर चलेको लामो छलफल र रनभुल्ल। यो दृश्यले कांग्रेसभित्रको गहिरो आन्तरिक द्वन्द्वलाई स्पष्ट रूपमा उजागर गरेको छ।

भृकुटीमण्डपको माहौल र गगन–विश्वको नेतृत्व

भृकुटीमण्डपमा बिहानैदेखि प्रतिनिधिहरूको भीड लाग्यो। साँझ ६:२५ बजे महामन्त्री गगन थापा मञ्चमा उक्लिँदा हल खचाखच थियो। कार्यक्रम सञ्चालकले उनको नाम लिनासाथ गुन्जिएको ताली र चर्को नारा जब उनी बोल्न थाले, तब हल शान्त र धैर्यपूर्ण बन्न पुग्यो। गगनको भाषणले सबैलाई मन्त्रमुग्ध बनायो।

विशेष समयको विशेष उपस्थिति !

“यति लामो समय टसमस नभई राजनीतिक कार्यक्रममा बसेको कहीँ पनि देखेको थिइन,” उनले भने, “यो नाम मात्र विशेष होइन, यसलाई विशेष बनाएर टुङ्ग्याउनु पर्नेछ।”

उनले खुलेरै भने, “पार्टी सभापतिले उद्घाटन गरेको हेर्न चाहन्थ्यौं, कार्यवाहक सभापति पनि यहाँ उपस्थित भएको चाहन्थ्यौं।” यो वाक्यले संस्थापन पक्षप्रतिको असन्तुष्टि मात्र होइन, पार्टीभित्रको भावनात्मक दूरीलाई पनि प्रस्ट पार्‍यो।

आयोजकहरूका अनुसार २ हजार ६६२ जना प्रतिनिधिले हस्ताक्षर गरेका छन् – जुन कुल प्रतिनिधिको स्पष्ट बहुमत हो। पूर्वउपसभापति गोपालमान श्रेष्ठ, चन्द्र भण्डारी, महेश आचार्य, नरहरि आचार्य, पुष्पा भुसाल, विनोद चौधरी, सुनिल शर्मा, उदय शमशेर जबरा, केदार कार्की, तारानाथ रानाभाट लगायत दर्जनौं प्रभावशाली नेताहरू भृकुटीमण्डपमा देखिए। यो उपस्थितिले देखाउँछ – संस्थापन पक्षको परिपत्र र दबाबले पनि ग्रासरुट कार्यकर्ता र मध्यम तहका नेताहरूलाई रोक्न सकेन।

अर्कोतिर, देउवा निवासमा कार्यवाहक सभापति पूर्णबहादुर खड्कासहित आफ्ना निकट नेताहरूसँग दिनभर छलफल चलिरह्यो। केन्द्रीय सदस्य रमेश लेखकले भने, “सभापति ज्यूको कुरा पार्टी जसरी पनि जोगाउनुपर्छ भन्ने नै छ।”

देउवा पक्षलाई गगन–विश्वको गन्तव्य प्रस्ट छैन। उनीहरूले यो भेलालाई सामान्य ‘बार्गेनिङ’ को प्रयास ठानेका थिए। समानुपातिक सूची र राष्ट्रियसभा उम्मेदवारी छनोटमा भएको असन्तुष्टि र जेनजी आन्दोलनको रिसलाई उनीहरूले कम आँके।

प्रवक्ता प्रकाश शरण महतले भने, “उनीहरूले दाबी गरे जति प्रतिनिधि आएकै छैनन्। यो विशेष महाधिवेशनले कुन बाटो लिने हो, नियालिरहेका छौं।” उनले नियमित महाधिवेशन (वैशाखमा) नै हुने र विशेष पक्षधरहरू पनि त्यतै फर्किने विश्वास व्यक्त गरे।

नेतृत्व परिवर्तनबारे तीन मत उद्घाटन सत्रमा नेतृत्व परिवर्तनको विषयमा स्पष्ट मतक्यौता देखिएन।

• पहिलो मत – गगन थापा र केही वक्ताहरूले महाधिवेशनले नीति र नेतृत्व दुवै छान्न सक्ने बताए।
• दोस्रो मत – महामन्त्री विश्वप्रकाश शर्माले नेतृत्व परिवर्तनको कुरा उठाएनन्, नागरिक असन्तोष र सुशासनमा केन्द्रित भए।
• तेस्रो मत – अधिकांश प्रतिनिधि र केही नेताहरूले विशेष महाधिवेशनलाई वैशाखको नियमित महाधिवेशनको तयारी र एकताको मञ्च ठान्दै नेतृत्व परिवर्तनलाई नियमित महाधिवेशनमा छोड्नुपर्ने धारणा राखे।

नेता गुरुराज घिमिरेले भने, “केन्द्रीय समितिले स्वामित्व लिए सहमतिमै एजेन्डा तय हुन्छ। नत्र हलबाटै निर्णय हुन्छ – नीति, संरचना, ३४ वर्षको समीक्षा र नेतृत्व सबैमा।”

५६.१२% प्रतिनिधि सहभागी: मधेशबाट सबैभन्दा बढी, कुन प्रदेशबाट कति ?

दोस्रो विशेष महाधिवेशनमा सहभागी महाधिवेशन प्रतिनिधिहरूको संख्या २ हजार ६६२ पुगेको छ। यो कुल महाधिवेशन प्रतिनिधि ४ हजार ७४३ को ५६.१२ प्रतिशत हो।

गत असोज २९ गते विशेष महाधिवेशनको माग गर्दा ५४ प्रतिशत हस्ताक्षर भएको थियो। उद्घाटन दिनमै यो संख्या २ प्रतिशतले बढेको हो। प्रचारप्रसार समितिका संयोजक सुवास पोख्रेलका अनुसार बन्दसत्र सुरु हुनुअघिसम्म यो संख्या थप बढ्न सक्छ।

सोमबार बिहान ८ बजेदेखि पुन: दर्ता प्रक्रिया सुरु हुने सचिवालयले जनाएको छ।

प्रदेशगत सहभागिता (आइतबार दर्ता भएका आधारमा)

• मधेश प्रदेश: ४४६ जना (सबैभन्दा बढी)
• बागमती प्रदेश: ४३२ जना
• कोशी प्रदेश: ४२५ जना
• लुम्बिनी प्रदेश: ३९८ जना
• गण्डकी प्रदेश: २९६ जना
• उपत्यका (काठमाडौं उपत्यका): १७८ जना
• सुदूरपश्चिम प्रदेश: १५८ जना
• कर्णाली प्रदेश: १३४ जना
• भ्रातृ, शुभेच्छुक तथा जनसम्पर्क समिति: १९५ जना

कुल दर्ता: २ हजार ६६२ जना

यो सहभागिताले देखाउँछ कि विशेष महाधिवेशनको माग अब ग्रासरुट तहमा मात्र सीमित नरही प्रदेश–प्रदेशमा फैलिएको छ। विशेष गरी मधेश, बागमती र कोशी प्रदेशबाट ठूलो संख्यामा प्रतिनिधिहरू भृकुटीमण्डप पुगेका छन्, जसले पार्टीभित्रको असन्तुष्टि र परिवर्तनको आकांक्षालाई प्रष्ट पार्छ।

संस्थापन पक्षले विशेष महाधिवेशनमा नजान निर्देशन दिएको भए पनि बहुमत प्रतिनिधिहरूको यो उपस्थितिले आन्तरिक दबाब कति गहिरो छ भन्ने स्पष्ट सङ्केत गर्छ।

सम्भावना

विशेष महाधिवेशनले पार्टी फुट्ने घोषणा गरेको छैन। महामन्त्री शर्माले भने, “फुट्ने अवस्था आए सबैभन्दा पहिले म हलबाट बाहिरिन्छु।”

तर यो भेलाले दुई ठूला सन्देश दिएको छ: १. ग्रासरुट र मध्यम तहमा नेतृत्व परिवर्तनको माग अब रोकथाम गर्न सकिँदैन। २. संस्थापन पक्षले बहुमत प्रतिनिधिको आवाजलाई बेवास्ता गर्न नसक्ने स्थिति बनेको छ।

अब बन्द सत्रमा हलले जे निर्णय गर्छ, त्यसले कांग्रेसको आगामी बाटो निर्धारण गर्नेछ। पार्टी एकता, नीति परिवर्तन र नेतृत्वको नयाँ युग – यीमध्ये कुनै एक वा सबैलाई विशेष महाधिवेशनले टुङ्ग्याउने प्रयास गर्दैछ।

तर महाराजगञ्जको रनभुल्ल अझै कायम छ। कांग्रेसको भविष्य अब हलको हातमा मात्र होइन, देउवा–गगनबीचको अन्तिम वार्ता र समझदारीमा पनि निर्भर छ।