काठमाडौँ । १०४ वर्षको राणा शासन ढलाएको र पञ्चायतलाई घुँडा टेकाएको गौरवशाली इतिहास बोकेको नेपाली कांग्रेस अहिले आफैँभित्रको एक ‘अदृश्य’ युद्धमा होमिएको छ। पुस २७ र २८ गतेका लागि आह्वान गरिएको विशेष महाधिवेशनले कांग्रेसलाई नयाँ उचाइमा पुर्‍याउँछ वा विभाजनको खाडलमा, यो अहिले नेपाली राजनीतिका चियापसलदेखि शक्ति केन्द्रसम्मको प्रमुख चर्चाको विषय बनेको छ।

१. बानेश्वरको निष्कर्ष: भूराजनीति र विभाजनको भय

शुक्रबार बानेश्वरस्थित आनन्दभूमि इभेन्टमा संस्थापन पक्ष (देउवा समूह) का केन्द्रीय सदस्यहरूको एउटा महत्त्वपूर्ण भेला भयो। झण्डै दुई दर्जन प्रभावशाली नेताहरू सहभागी उक्त बैठकले एउटा गम्भीर निष्कर्ष निकाल्यो— “नेपाली कांग्रेस भूराजनीतिको चपेटामा परेर विभाजनको सँघारमा छ।”

संस्थापन पक्षको दाबी छ कि कांग्रेसलाई कमजोर बनाउन भित्रिया र बाह्य शक्तिहरू निकै सक्रिय भएका छन्। केन्द्रीय सदस्य गुरु बरालले भने, “विशेषको नाममा पार्टी विभाजन गर्ने खेल भइरहेको छ, यसलाई रोक्नुपर्छ।” कृष्ण सिटौला, बालकृष्ण खाण र एनपी साउदजस्ता हस्तीहरूले पनि पार्टी एकता जोगाउन देशैभरका कार्यकर्तालाई आह्वान गर्ने निर्णय गरेका छन्। उनीहरूका अनुसार यो विशेष महाधिवेशन केवल एक भेला मात्र नभई ‘विभाजनको बिजारोपण’ हो।

२. भृकुटीमण्डपको तयारी: ‘परिवर्तन कि विस्थापन?’

ठ्याक्कै अर्कोतिर, महामन्त्रीद्वय गगन थापा र विश्वप्रकाश शर्माको नेतृत्वमा ‘विशेष महाधिवेशन’ को तयारी अन्तिम चरणमा पुगेको छ। उनीहरूका पक्षधर नेताहरू डा. चन्द्र भण्डारी र डा. सुनिल शर्मा भृकुटीमण्डपमा मञ्च सजाउन र प्रतिनिधि व्यवस्थापनमा व्यस्त छन्।

उनीहरूको तर्क छ : ५४ प्रतिशत महाधिवेशन प्रतिनिधिले हस्ताक्षर गर्दा पनि नेतृत्वले त्यसलाई नसुन्नु लोकतन्त्रको उपहास हो। डा. चन्द्र भण्डारी भन्छन्, “यो शेरबहादुर दाइकै पार्टी हो, उहाँ आफैँ आएर महाधिवेशन उद्घाटन गर्नुहोस्।” यो पक्षले विशेष महाधिवेशनलाई पार्टीको ‘वैधानिकता जोगाउने’ अन्तिम अस्त्रको रूपमा व्याख्या गरिरहेको छ।

३. ‘जेनजी’ को प्रवेश: यथास्थितिवादलाई चुनौती

यसपटकको कांग्रेस विवादमा एउटा नयाँ र अर्थपूर्ण मोड थपिएको छ— ‘जेनजी’ अगुवाहरूको चासो। भदौ २३ को आन्दोलनबाट उदाएका युवा अभियन्ताहरू रक्षा बम, तनुजा पाण्डे र भावना राउतले कांग्रेसको आन्तरिक लोकतन्त्रमाथि प्रश्न उठाएका छन्।

रक्षा बमले कडा शब्दमा भनेकी छिन्— “जो नियमित महाधिवेशनको नाममा यथास्थितिवाद रोजिरहनुभएको छ, तपाईंहरूले हाम्रो आन्दोलनलाई नै अस्वीकार गरिरहनुभएको छ।” उनले कांग्रेसलाई एमालेको जस्तो ‘मास डिप्रेसन’ बाँड्ने बाटोमा नहिँड्न चेतावनी दिएकी छिन्। त्यस्तै, भावना राउतले सभापति देउवालाई ‘ग्रेसफुल एक्जिट’ (सम्मानजनक बहिर्गमन) को सुझाव दिँदै राजनीतिक दलहरू नागरिकको साझा सम्पत्ति भएको स्मरण गराएकी छिन्।

४. भूगोलको ध्रुवीकरण: कर्णालीको ‘विद्रोह’ र सल्यानको ‘साथ’

केन्द्रको यो राप र तापले सातै प्रदेशलाई छोएको छ। कर्णाली प्रदेशका १० मध्ये ९ जिल्ला सभापतिहरूले संयुक्त विज्ञप्ति जारी गर्दै विशेष महाधिवेशन बहिष्कार गर्ने घोषणा गरेका छन्। उनीहरूको नजरमा यो महाधिवेशनले मुलुकलाई अस्थिरतातर्फ धकेल्नेछ। तर, सल्यानका सभापति केशरबहादुर विष्ट भने दृढताका साथ विशेष महाधिवेशनको पक्षमा उभिएका छन्।

अबको बाटो के?

एकातिर ‘भूराजनीतिक षड्यन्त्र’ को भय र अर्कोतिर ‘परिवर्तन’ को तीव्र आकांक्षा। नेपाली कांग्रेस अहिले एउटा यस्तो दोबाटोमा उभिएको छ, जहाँबाट लिइने एउटा गलत निर्णयले लोकतान्त्रिक आन्दोलनको ठूलो शक्ति छिन्नभिन्न हुन सक्छ।

पुस २७ गते भृकुटीमण्डपको मञ्चमा को-को देखिनेछन् र को-को बानेश्वरतिरै रोकिनेछन्? यो प्रश्नको उत्तरले मात्र कांग्रेसको भविष्य निर्धारण गर्ने छैन, यसले नेपालको लोकतान्त्रिक प्रणाली र भूराजनीतिक सन्तुलनमा समेत दीर्घकालीन असर पार्ने निश्चित छ।