काठमाडौं २७ पुस । नेपाली कांग्रेसको विशेष महाधिवेशन विवादले अब राष्ट्रपति भवन शीतल निवासलाई पनि तताएको छ। पार्टीभित्र नियमित महाधिवेशन र विशेष महाधिवेशनबीचको तनाव उत्कर्षमा पुग्दा राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले विशेष महाधिवेशन पक्षलाई समर्थन गर्दै विभाजन रोक्न सक्रिय भूमिका खेलिरहेका छन्।

पार्टीमा लामो राजनीतिक पृष्ठभूमि भएका राष्ट्रपति पौडेलले विशेष महाधिवेशनको मागलाई ‘सम्बोधन गर्नुपर्ने वैधानिक कुरा’ ठानेका छन्। शीतल निवास पुगेका नेताहरूका अनुसार, असोजदेखि नै पौडेलले यो मुद्दालाई निकै गम्भीरतापूर्वक नियालिरहेका थिए।

असोजदेखि नै राष्ट्रपतिको चासो

गत असोजको तेस्रो साता पूर्वमहामन्त्री डा. शशांक कोइराला शीतल निवास पुगेका थिए। राष्ट्रपति पौडेलले उनलाई स्पष्ट सुझाव दिएका थिए— विशेष महाधिवेशनको वातावरण बनाउनुहोस्।

डा. कोइरालाका स्वकीय सचिव भरत तिवारीले भने, “राष्ट्रपतिले विशेष महाधिवेशनको पक्षमा जोड गरेपछि सवाल–जवाफ नै भयो। डाक्टर साब र दीपक खड्काले नियमित महाधिवेशन हुनुपर्छ भन्दा राष्ट्रपतिले ‘विशेष महाधिवेशन माग गर्नेहरूको कुरा नसुन्ने हो र?’ भन्नुभयो।”

मंसिर ८ मा विशेष महाधिवेशन पक्षधर नेताहरू गुरुराज घिमिरे, लुम्बिनी प्रदेश सभापति अमरसिंह पुन लगायतलाई राष्ट्रपति पौडेलले शीतल निवास बोलाएर छलफल गरे। महामन्त्रीद्वय गगन थापा, विश्वप्रकाश शर्मा, नेता शेखर कोइराला, मिनेन्द्र रिजाल लगायतसँग पनि उनले महाधिवेशन विवाद समाधानका लागि सुझाव दिएका थिए।

शुक्रबारको निर्णायक छलफल

शुक्रबार दिउँसो राष्ट्रपति पौडेलले महामन्त्री गगन थापा र नेता रमेश लेखकलाई शीतल निवास बोलाए। महामन्त्री थापा निकट स्रोतका अनुसार, राष्ट्रपतिको विश्वास थियो कि दुई जना (गगन र लेखक) ले चाहे विवाद समाधान हुन सक्छ।

नेता लेखकले दुई प्रस्ताव राखेका थिए:

सभापति देउवासँग सहमति गरेर विशेष महाधिवेशनलाई चुनावी तयारी भेलामा रुपान्तरण गर्ने।

विशेष महाधिवेशनलाई नीति वा संकल्प सम्मेलन मा परिणत गर्ने।

महामन्त्री थापाले पहिलो प्रस्तावमा भने, “प्रतिनिधिहरू काठमाडौं आइसकेका छन्, अब चुनावी भेलामा रुपान्तरण गर्न सकिँदैन।” दोस्रो प्रस्तावबारे पनि खुलेर संवाद गर्न रुचि नदेखाएको स्रोतले बताए। थापाले यो विषयमा महामन्त्री विश्वप्रकाश शर्मासँग छलफल गरेर मात्र जवाफ दिने बताएका छन्।

संस्थापन पक्षका एक नेताले भने, “राष्ट्रपति पौडेलले ‘विशेष महाधिवेशन माग गरेका साथीहरूका कुरा सुनेर सम्बोधन गर्नुहोस् है’ भन्दै सभापति देउवालाई पटक–पटक फोन गरिरहनुभएको छ। केही नेताहरूलाई शीतल निवास बोलाउनुभएको पनि छ।”

शनिबार दिउँसो पनि राष्ट्रपति पौडेलले कांग्रेसका केही नेताहरूसँग भेटवार्ता गरेको बुझिएको छ। शुक्रबार बिहान प्राध्यापक संघको टोलीसहित केन्द्रीय सदस्य नैनसिंह महर पनि पुगेका थिए, जसमा राष्ट्रपतिले पार्टी विवादबारे गहिरो चासो राखेका थिए।

राष्ट्रपतिको दलीय चासो: यादव र भण्डारीको पूर्व उदाहरण

राष्ट्रपति पौडेलको यो सक्रियता पहिलो पटक होइन। प्रथम राष्ट्रपति डा. रामवरण यादवले २०६७ को १२औं महाधिवेशनमा सुशील कोइराला पक्षमा दबाब दिएको आरोप लागेको थियो। शीतल निवासमा धनुषा, महोत्तरी, सर्लाहीका प्रतिनिधिलाई दहीच्युरा खुवाएर कोइराला प्यानललाई मत मागेको चर्चा अझै हुन्छ।

त्यसैगरी २०७४ पछि तत्कालीन राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारी नेकपाको विवादमा मध्यस्थतामा देखिएकी थिइन्। ओली–प्रचण्डबीच सहमति जुटाउन प्रयास गरेकी भण्डारी ओलीको संसद् विघटन सिफारिसमा पनि साथ दिएको आरोप लागेको थियो।

अहिले पौडेल पनि यही बाटोमा देखिएका छन्। कांग्रेसभित्रको किचलो समाधान गर्न सक्रिय भए पनि यो भूमिकाले राष्ट्रपतिको तटस्थता माथि प्रश्न उठाएको छ।

अब के हुन्छ ?

विशेष महाधिवेशन आज (पुस २७) बाट सुरु हुँदैछ। प्रतिनिधिहरू काठमाडौं आइसकेका छन्। राष्ट्रपतिको यो सक्रियता र समर्थनले विशेष महाधिवेशन पक्षलाई मनोबल बढाएको छ। तर संस्थापन पक्ष अझै लचिलो बनेको छैन।

यदि सहमति जुटेन भने पार्टी फुट्ने खतरा बढ्दै गएको छ। राष्ट्रपति पौडेलको प्रयासले अन्तिम घडीमा चमत्कार हुने आशा कतिपय नेताहरूमा छ, तर यो विवाद अब केवल पार्टीभित्रको मात्र होइन— यो नेपालको प्रजातान्त्रिक इतिहासको पनि परीक्षा बनेको छ।