काठमाडौं, २३ पुष । मनोनयन दर्ताको ठीक अघिल्लो रात । काठमाडौंका राजनीतिक वृत्तमा फोनहरू नअड्किने गरी बजिरहेका थिए । कांग्रेसका नेता रमेश लेखकको मोबाइलमा एमालेका पदाधिकारीको कल आइरहेको थियो । अर्कोतिर जसपा नेपालका नेताहरू महन्थ ठाकुरको नाममा एकमत भएका थिए । तर, नेकपाका नेताहरूको फोन मौन थियो । अन्ततः चार दलको गठबन्धनको सपना टुट्यो । नेकपा बाहिरियो । कांग्रेस, एमाले र जसपा नेपालबीच मात्र तालमेल हुने निश्चित भयो ।

यो परिवर्तनले राष्ट्रियसभाको १८ सिटको खेललाई पूरै उल्टाइदिएको छ । माघ ११ को मतदानअघि नै कांग्रेसले ९, एमालेले ८ र जसपाले १ सिट लिने सहमति भएको छ । क्लस्टर (महिला, दलित, अपाङ्ग/अल्पसंख्यक र अन्य) पनि टुंगिसकेको छ । जसपाबाट महन्थ ठाकुरलाई उम्मेदवार बनाउने निर्णय पनि अन्तिम भएको छ ।

किन बाहिरियो नेकपा ?

केही दिनअघिसम्म चार दलको गठबन्धनको चर्चा थियो । कांग्रेसले ७, एमालेले ७, नेकपाले ३ र जसपाले १ सिट लिने गरी भागबन्डाको खाका बनेको थियो । तर, नेकपासँग कुरा मिलेन । कांग्रेस नेता रमेश लेखकले भने, “नेकपासँग पनि तालमेल गर्ने प्रयास भएको थियो । उहाँहरूसँग कुरा मिल्न सकेन । अब तीन शक्तिबीच मात्र तालमेल हुने निश्चित भएको छ ।”

स्रोतका अनुसार नेकपाले आफ्नो मतभारलाई हेरेर थप सिट मागेको थियो । विशेष गरी बागमती र कर्णालीमा नेकपाको मतभार बलियो छ । तर, कांग्रेस र एमालेले आफ्नो अडान छाडेनन् । नेकपाले एक्लै लड्ने निर्णय लिएको बुझिएको छ । यसले राष्ट्रियसभामा नेकपाको उपस्थिति घट्ने निश्चित छ, कार्यकाल सकिने १८ मध्ये नेकपाका ८ सदस्य छन् ।

कांग्रेसका ९ उम्मेदवार : विविधता र सन्तुलन

कांग्रेसले सबैभन्दा छिटो उम्मेदवार टुंग्याएको छ । पार्टी सभापति शेरबहादुर देउवा र कार्यवाहक सभापति पूर्णबहादुर खड्काको छलफलपछि ९ नाम अन्तिम भएका छन् :

• कोशी : सुनिल थापा
• मधेस : धमेन्द्र पासवान र सञ्जय कर्ण
• बागमती : गीता देवकोटा
• गण्डकी : जगत तिमल्सिना
• लुम्बिनी : बासुदेव जंगली र चन्द्रबहादुर केसी
• कर्णाली : ललितबहादुर शाही
• सुदूरपश्चिम : खम्मबहादुर खाती

यी नाममा क्षेत्रीय, जातीय र लैंगिक सन्तुलन देखिन्छ । सुनिल थापा पुराना नेता हुन् भने धमेन्द्र पासवान दलित क्लस्टरबाट छन् । खम्मबहादुर खाती थारू समुदायका छन् ।

एमालेका ६ उम्मेदवार, एक बाँकी

एमालेले पनि अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीको एकल निर्णयमा ६ उम्मेदवार टुंग्याएको छ :

• रोशनी मेचे
• प्रेम दंगाल
• सम्झना देवकोटा
• रामकुमारी झाँक्री
• मिना रखाल
• लीला भण्डारी

एक सिटको उम्मेदवार छान्न बाँकी छ । रामकुमारी झाँक्री युवा र महिला क्लस्टरबाट बलिया दाबेदार मानिन्छिन् । रोशनी मेचे पूर्वी क्षेत्रबाट र लीला भण्डारी सुदूरपश्चिमबाट प्रतिनिधित्व गर्छिन् ।

जसपाको एक सिट : महन्थ ठाकुरको कमब्याक ?

जसपा नेपालले आफ्नो एक सिटमा वरिष्ठ नेता महन्थ ठाकुरलाई उम्मेदवार बनाउने निश्चित गरेको छ । मधेसबाट उठ्ने ठाकुरको उम्मेदवारीले जसपालाई बलियो सन्देश दिनेछ । ठाकुर लामो समयपछि सदन फर्कने भएका छन् ।

यो तालमेलको अर्थ के ?

यो तालमेलले राष्ट्रियसभामा मात्र होइन, फागुन २१ को प्रतिनिधिसभा निर्वाचनको पूर्वसंकेत पनि दिएको छ । कांग्रेस र एमाले नजिकिँदै छन् । जसपा पनि यो समीकरणमा जोडिएको छ । नेकपा एक्लै भएपछि उसको बार्गेनिङ पावर घटेको छ ।

मतभारको हिसाबले पनि यो गठबन्धन बलियो छ । कांग्रेस र एमालेको संयुक्त मतभारले अधिकांश प्रदेशमा निर्विरोध जित्ने सम्भावना छ । नेकपाले एक्लै लड्दा केही प्रदेशमा मात्र प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ला ।

मनोनयनको दिन : उत्साह र तनाव

पुष २३ मा देशभर मनोनयन दर्ता हुँदैछ । कांग्रेस र एमालेका उम्मेदवारहरू बिहानै जिल्ला निर्वाचन कार्यालय पुग्ने तयारीमा छन् । जसपाका महन्थ ठाकुर पनि मधेसतर्फ लागेका छन् । नेकपाका उम्मेदवारहरू भने एक्लै मैदानमा उत्रने भएका छन् ।

यो निर्वाचनले राष्ट्रियसभाको नयाँ स्वरूप मात्र होइन, आगामी आम निर्वाचनको राजनीतिक ध्रुवीकरणको झलक पनि दिनेछ । कांग्रेस-एमाले-जसपाको यो तालमेल फागुन २१ सम्म कायम रहला ? वा नेकपा फेरि समीकरणमा फर्केला ? यो प्रश्नको जवाफ समयले मात्र दिनेछ ।

तर, अहिलेको यो समीकरणले एउटा कुरा प्रस्ट पारेको छ – नेपाली राजनीतिमा फेरि पुराना दलहरू एक ठाउँ उभिएका छन् ।