हामी जस्ता व्यक्तिहरू जो ट्रम्पको दोस्रो कार्यकालमा विदेश नीति कस्तो होला भनेर चिन्तित थियौं, त्यसमा एउटा सानो सकारात्मक पक्ष थियोः उनको सैन्य बल प्रयोगमा अपेक्षाकृत अनिच्छा बारेमा।
हो, उनले सधैं युद्धको भाषा बोल्थे। तर २०१६ को चुनावमा उनले आफ्नै पार्टीको इराक आक्रमणलाई आपत्तिजनक भनेका थिए। २०१७ मा पदभार ग्रहण गर्नुअघि उनले भनेका थिए, ‘हामी अरू देशका शासनहरू उखेल्ने दौडमा भाग लिने छैनौं जसबारे हामीलाई केही थाहा छैन।’ पहिलो कार्यकालमा उनले यो वाचा पालना गरे। एक महिना अघि उनको प्रशासनले जारी गरेको राष्ट्रिय सुरक्षा रणनीतिमा ‘अन्य देशका मामिलामा हस्तक्षेप नगर्ने प्रवृत्ति’ उल्लेख थियो।
यो प्रवृत्ति छोटो समय पनि टिकेन । शनिबार ट्रम्पले अमेरिकी फौजलाई भेनेजुएलाका तानाशाह निकोलस मदुरोको निवासमा पठाए, उनलाई र उनकी पत्नीलाई कब्जा गरे र तुरुन्त अमेरिका लगे।
यो अपरेसन ‘शान्तिको राष्ट्रपति’ भन्ने दाबी गर्ने उनको वर्षको अन्त्य थियो जसमा उनले सात देशमा सैन्य कारबाही गरे — केही देशसँग अमेरिकाले पहिले कहिल्यै युद्ध गरेको थिएन (इरान, नाइजेरिया र भेनेजुएला)। यसले राष्ट्रपतिको सबैभन्दा महत्वपूर्ण अधिकारलाई जिम्मेवारपूर्वक प्रयोग गर्ने कुनै पनि बहानालाई समाप्त गर्‍यो।
हामी बल प्रयोगको समर्थन गर्छौं जब यो आवश्यक छ, अमेरिकी जनताको सहमति छ र सबै विकल्प समाप्त भएका छन्। तर ट्रम्पले फरक र खतरनाक दृष्टिकोण अपनाएका छन्। उनी अब सैन्य बल प्रयोग गर्न तयार छन् — अमेरिकी सैनिकहरूको ज्यान जोखिममा पारेर — विदेशमा चटकदार शक्ति प्रदर्शनका लागि उनी उत्साही छन् ।
यी उच्च जोखिमका कारबाहीहरू दीर्घकालीन रणनीतिक फाइदाभन्दा क्षणिक लाभका लागि डिजाइन गरिएका जस्ता छन्। थप कारबाहीको वास्तविक जोखिम छ। ट्रम्पको सैन्य कारबाहीको भोक बढ्दै गएको छ। तीन वर्ष बाँकी कार्यकाल भएका एक कमान्डर इन चिफका लागि यो नयाँ सैन्य बल–प्रेम अशुभ संकेत हो।
पहिलो, ट्रम्पका युद्धहरूले अमेरिकी सेनाको असाधारण क्षमता देखाएका छन् (जुन हामीले नजिकबाट देखेका छौं), तर यसले अति आत्मविश्वास निम्त्याउन सक्छ। बल प्रयोग गर्दा कुरा गलत हुन सक्छ, त्यसैले राष्ट्रपतिले यो केवल राष्ट्रिय हितका लागि गर्नुपर्छ।
भेनेजुएला कारबाही यस मापदण्डभन्दा धेरै टाढा छ। मदुरोलाई हटाउने कारणहरू कमजोर र परिवर्तनशील छन्। हालैको सीबीएस सर्वेक्षणमा ८७ प्रतिशत अमेरिकीहरूले भेनेजुएलालाई अमेरिकाका लागि ठूलो खतरा ठानेका छैनन्। उनीहरू सही छन्। यो कुरा पनि होइन।
दोस्रो, सैन्य हस्तक्षेपहरू, विशेष गरी विदेशी नेताहरूलाई उखेल्नेहरू, सुरुमा बलियो देखिन्छन् तर समयसँगै खराब हुन्छन् किनकि ‘अब के हुन्छ?’ भन्ने प्रश्नको जवाफ हुँदैन। मदुरो, एक अवैधानिक तानाशाह, गए। यो राम्रो हो। तर अब के त ?
ट्रम्पले जवाफ दिएः अमेरिकाले भेनेजुएला ‘सञ्चालन’ गर्नेछ, मुख्य रूपमा अमेरिकी तेल कम्पनीहरूलाई तेलमा प्राथमिकता दिन। धेरैले मदुरोको कब्जालाई स्वागत गरे पनि अब चिन्ता व्यक्त गरिरहेका छन्। के भेनेजुएलामा फरक तानाशाहले शासन गर्नेछ? के कुनै साइड डिल छ ? के यो असफल राज्य बन्नेछ ?
ट्रम्पले भ्रमपूर्ण रूपमा भनेका छन् कि अमेरिकाले मदुरोकी उपराष्ट्रपति डेल्सी रोड्रिगेजसँग काम गर्नेछ, तर संक्रमणको विवरण छैन। यदि रोड्रिगेजले उनको आदेश मानिनन् भने ‘मदुरोभन्दा ठूलो मूल्य चुकाउनु पर्ने ‘ धम्की दिएका छन्।
मुख्य लक्ष्य काराकसमा अमेरिकी माग पूरा गर्ने सहयोगी नेता राख्नु हो — र सहयोग नभए थप सैन्य कारबाही त छँदैछ। यदि यो ‘अब के ?’ भन्ने प्रश्नको जवाफ हो भने सुरुको सैन्य कारबाही राम्रोसँग टिक्नेछैन।
तेस्रो, इतिहासले देखाएको छ कि अस्पष्ट सैन्य मिसनहरू अनपेक्षित रूपमा विस्तार हुन्छन् र असफल हुन्छन्। ट्रम्प यसबाट सुरक्षित छैनन्। गत गर्मीमा इजरायल–इरान युद्धमा सहभागी भएपछि उनले इरानमा प्रदर्शनकारीहरूको ‘हिंसात्मक हत्या’ भएमा सैन्य कारबाहीको धम्की दिएका छन्।
भेनेजुएलालाई पुनर्निर्माण गर्ने र ‘जमिनमा बुटहरू’ राख्ने उनको खुला घोषणा कानुन प्रवर्तनभन्दा लामो सैन्य अभियानको पूर्वसूचना जस्तो छ।
यो सबैको अनियमितताले चकित पार्ने छ। प्रशासनले रिपब्लिकन–नियन्त्रित कांग्रेसलाई कानुनी आधार व्याख्या गर्न पनि चासो देखाएको छैन।
अझ डरलाग्दो कुरा के हो भने थप कारबाही हुनेछ। ट्रम्प र उनका टोलीले हालै कोलम्बिया, मेक्सिको र क्युबामा सैन्य कारबाहीको धम्की दिएका छन्। ग्रीनल्यान्ड र पनामामा क्षेत्रीय कब्जाको कुरा अब हाँसोको विषय रहेन ।
ट्रम्प प्रशासनले अब भेनेजुएलामा आक्रमणको कारण स्पष्ट गरेको छः तेल नियन्त्रण। पनामा (नहर पहुँच) र ग्रीनल्यान्ड (खनिज र रणनीतिक भूगोल) का लागि पनि यस्तै कारण देखाइएको छ। ‘हामीलाई ग्रीनल्यान्ड चाहिन्छ,’ ट्रम्पले फेरि भनेका छन्।
अन्य देशहरू, विशेष गरी बलियो प्रतिद्वन्द्वीहरूले ट्रम्पको ‘डोन्रो सिद्धान्त'(ल्याटिन अमेरिकामा अमेरिकी प्रभुत्व) बाट आफ्नो लागि अवसर देख्नेछन्। यसले युक्रेन युद्ध समाप्त गर्न र इन्डो–प्यासिफिकमा अमेरिकी प्रतिरोधको विश्वसनीयतामा नकारात्मक प्रभाव पार्नेछ।
बल प्रयोग — र यससँगै ज्यान जोखिममा पार्ने — गम्भीर कुरा हो। यसले हामी को हौं भन्ने परिभाषित गर्छ। ट्रम्पको लापरवाह र अनावश्यक युद्धहरू, साथै विश्वका मित्र राष्ट्रहरूमा आर्थिक आक्रमणले अमेरिकाको शक्ति र समृद्धिको आधारमा आघात पुर्‍याएको छ। देशको हितका लागि ट्रम्पले सैन्य संयमको आफ्नो पुरानो प्रवृत्ति फर्काउनुपर्छ।
(जेक सुलिभान हार्वर्ड केनेडी स्कूलका किसिन्जर प्रोफेसर अफ स्टेटक्राफ्ट एन्ड वर्ल्ड अर्डर हुन्।, जोन फाइनर येल ल स्कूलका त्साई लिडरसिप फेलो र अमेरिकन प्रोग्रेस सेन्टरका वरिष्ठ फेलो हुन्।) उनीहरू ‘द लङ गेम’ पोडकास्टका सहहोस्ट हुन्।
न्यूयोर्क टाइम्सबाट