के अब रुस र चीनले युरोप र एसियामा पनि यस्तै गर्ने अनुमान गर्नेछन्?

भेनेजुएलामाथि आक्रमण गरेर, यसका राष्ट्रपतिलाई कब्जा गरेर र देशलाई अनिश्चितकालसम्म “सञ्चालन” गर्ने वाचा गरेर—सबै कांग्रेस वा संयुक्त राष्ट्रसंघको कुनै अनुमति बिना—अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले अन्तर्राष्ट्रिय मान्यताहरूको बाँकी रहेको थोरै भागलाई पनि च्यातेर विश्व मञ्चमा अमेरिकाका प्रतिद्वन्द्वी चीन र रुसबाट नयाँ आक्रमणहरूको बाटो खोलिदिएका हुन सक्छन्, केही विज्ञहरू भन्छन्।

बदलामा, ट्रम्पले संयुक्त राज्य अमेरिकामा लागूऔषध प्रवाह रोक्ने मामिलामा सम्भवतः थोरै मात्र हासिल गरेका छन्, यद्यपि उनी आफ्नो नयाँ राष्ट्रिय सुरक्षा रणनीतिमा मोन्रो सिद्धान्तमा आफूले भन्ने “ट्रम्प कोरोलरी” को दाबी गर्दैछन्, जसको उद्देश्य “पश्चिमी गोलार्धमा अमेरिकी प्रभुत्व पुनर्स्थापना” गर्नु हो।

यो सत्य हो कि विश्वको धेरै भाग र अधिकांश विवरणहरू अनुसार भेनेजुएलावासीहरूको बहुमतले राष्ट्रपति निकोलस मदुरोलाई वैधानिक ठानेका थिएनन्—र मदुरोमाथि अमेरिकामा लागूऔषध तस्कर भएको आरोपमा अभियोग लगाइएको छ— केही आलोचक र विज्ञहरू भन्छन्ट्र म्पले अब सम्भवतः विनाशकारी नजिर स्थापित गरेका छन्। बेइजिङ र मस्कोले आफूहरूलाई खतरा ठानेका क्षेत्रीय नेताहरूविरुद्ध—विशेष गरी युक्रेन र ताइवानमा—यस्तै तरिकाले कार्य गर्ने निर्णय गर्न सक्छन्, यस्ता कार्यहरूको वैधानिकताबारे चिन्ता नलिई।

“यदि संयुक्त राज्य अमेरिकाले आपराधिक आचरणको आरोप लगाएका विदेशी नेताहरूलाई आक्रमण गरेर कब्जा गर्न सैन्य बल प्रयोग गर्ने अधिकार दाबी गर्छ भने, चीनलाई ताइवानको नेतृत्वमाथि उस्तै अधिकार दाबी गर्न केले रोक्छ?” अमेरिकी सिनेट इन्टेलिजेन्स समितिका उपाध्यक्ष डेमोक्र्याट सिनेटर मार्क वार्नरले वक्तव्यमा भने। “भ्लादिमिर पुटिनलाई युक्रेनका राष्ट्रपतिलाई अपहरण गर्ने उस्तै औचित्य दाबी गर्न केले रोक्छ? यो रेखा पार गरिएपछि, विश्व अराजकतालाई रोक्ने नियमहरू ढल्न थाल्छन्, र अधिनायकवादी शासनहरू यसलाई सबैभन्दा पहिले शोषण गर्नेछन्।”

शनिबारको पत्रकार सम्मेलनमा, जसलाई उनले “अमेरिकी इतिहासमा अमेरिकी सैन्य शक्ति र क्षमताको सबैभन्दा आश्चर्यजनक, प्रभावकारी र शक्तिशाली प्रदर्शनमध्ये एक” भने, ट्रम्पले आफ्नो लक्ष्य शासन परिवर्तन भएको स्पष्ट पारे—र दीर्घकालीन अमेरिकी कब्जा पनि। प्रशासनले यो उनको लक्ष्य होइन भन्ने बारम्बार अस्वीकारका बाबजुद; ट्रम्प २०२४ मा यस्ता हस्तक्षेपहरूबाट बच्ने प्लेटफर्ममा राष्ट्रपति बनेका थिए।

“हामी सुरक्षित, उचित र विवेकपूर्ण संक्रमण गर्न सक्ने समयसम्म देश सञ्चालन गर्नेछौं,” ट्रम्पले भने, र पत्रकारहरूको सुझावलाई अस्वीकार गरेनन् कि यसलाई वर्षौं लाग्न सक्छ। दुई दशकभन्दा बढी अघि अर्को तेलधनी राष्ट्र इराकमा अमेरिकी आक्रमणअघि गरिएका समान दाबीहरूको ‘haunting echo’ मा, ट्रम्पले कुनै पनि अमेरिकी खर्च “भूमिबाट निस्कने पैसाबाट” भरपाइ हुने बताए—अर्थात् भेनेजुएला तेलबाट। “हामी भूमिबाट अत्यधिक धन निकाल्नेछौं,” ट्रम्पले थपे।

“हामी कसैले भेनेजुएला कब्जा गरोस् भन्ने जोखिम लिन सक्दैनौं,” अमेरिकी राष्ट्रपतिले भने। उनले अमेरिकी तेल कम्पनीहरूलाई अब पठाएर चीजहरू ठीक गर्ने र “अमेरिकी सम्पत्ति” पुनर्स्थापना गर्ने बताए, जसलाई उनले जबरजस्ती लिएको दाबी गर्छन् साथै “भेनेजुएलाका जनतालाई धनी, स्वतन्त्र र सुरक्षित बनाउने।”

कब्जामा अमेरिकी फौजहरू संलग्न हुने कि नहुने सोध्दा ट्रम्पले भने, “हामीले आवश्यक परे जमिनमा बुटहरू राख्न डराउँदैनौं।” शनिबारका अन्य टिप्पणीहरूमा राष्ट्रपतिले मेक्सिको र कोलम्बियाविरुद्ध चाँडै सैन्य कारबाही गर्न सक्ने सुझाव दिए—पत्रकारहरूलाई कोलम्बियाली राष्ट्रपति गुस्ताभो पेट्रोले “आफ्नो गर्धन जोगाउनु पर्छ” भने।

फक्स न्यूजसँग कुरा गर्दै ट्रम्पले मेक्सिकी राष्ट्रपति क्लाउडिया शेइनबाउमसँग आफ्नो राम्रो सम्बन्धका बाबजुद, “उनी मेक्सिको चलाइरहेकी छैनन्। कार्टेलहरू मेक्सिको चलाइरहेका छन्,” थप्दै भने, “मेक्सिकोसँग केही गर्नुपर्नेछ।”

यो उल्लेखनीय छ कि दुई दशकभन्दा बढी अघि राष्ट्रपति जर्ज डब्लु बुसको इराक आक्रमण र कब्जालाई अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको वैधानिकतामा ठूलो आघात मानिएको थियो; वास्तवमा, पुटिनले यसलाई रुसको युक्रेन आक्रमणको औचित्यका रूपमा उल्लेख गरेका छन्। तर पनि त्यस मामिलामा बुस प्रशासनले संयुक्त राष्ट्रसंघ सुरक्षा परिषद्को अनुमति खोजेको थियो, जबकि ट्रम्प र उनको टोलीले त्यसो गर्न चासो देखाएका छैनन्।

यसरी, गत गृष्ममा इरानविरुद्ध ट्रम्पको सैन्य आक्रमणसँग जोडेर—त्यो पनि संयुक्त राष्ट्रसंघ वा कांग्रेसको अनुमति बिना गरिएको थियो—यो नवीनतम कारबाहीलाई अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको कमजोर खोलमा ‘ट्रम्पियन हथौडा’ प्रहारका रूपमा हेर्न सकिन्छ।

“मलाई लाग्छ ट्रम्प पश्चिमी गोलार्धमाथि अमेरिकी प्रभुत्व विस्तार गर्न साँच्चै गम्भीर छन्,” सेन्टर फर स्ट्राटेजिक एन्ड इन्टरनेसनल स्टडिजको अमेरिकास कार्यक्रमका प्रमुख रायन बर्गले भने। “उनीहरूको तर्क यो हो कि यो शासनको कुनै वैधानिकता छैन, र उनीहरूलाई आवश्यक वैधानिकता केवल न्यूयोर्कको दक्षिणी जिल्ला हो,” उनले भने, मदुरोमाथि अभियोग लगाइएको जिल्ला अदालतको सन्दर्भमा।

ट्रम्पको कारबाहीले “अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिमा बल प्रयोगसम्बन्धी नियमहरू बारे विश्वसनीय तर्क गर्ने अमेरिकाको पहिले नै सम्झौता भएको क्षमतालाई कमजोर बनाउँछ—जसको यो प्रशासनलाई शून्य लागत छ किनकि यसलाई यस्ता कुराहरूको मतलब छैन,” डार्टमाउथ विश्वविद्यालयका अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध विज्ञ विलियम वोहलफोर्थले भने।

“कानुनविहीन प्रशासनले नयाँ तल्लो तह पुगेको छ,” येलमा अन्तर्राष्ट्रिय कानुन विज्ञ र पूर्व स्टेट डिपार्टमेन्ट कानुनी सल्लाहकार हारोल्ड कोहले भने। “ट्रम्पले संयुक्त राष्ट्रसंघ वडापत्रको स्पष्ट उल्लंघन गरेका छन्, आत्मरक्षाको कुनै वैधानिक दाबी बिना, र अवैधानिक extraterritorial गिरफ्तारीमा संलग्न भएका छन् जसलाई अमेरिकी अदालतमा जोडदार चुनौती दिइनेछ।”

वक्तव्यमा फ्रेन्च विदेशमन्त्री जाँ-नोएल बारोटले अमेरिकी अपरेसन “अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको आधार बन्ने बल प्रयोग नगर्ने सिद्धान्तको विपरीत छ” भने। अमेरिकी सहयोगीहरूबाट अन्य प्रतिक्रियाहरू बढी मधुरो थिए: युरोपेली संघका विदेश नीति प्रमुख काजा कालासले एक्समा लेखिन् : ईयूले मदुरोलाई “वैधानिकता अभाव भएको” ठान्छ र “संयम” को आह्वान गर्दै “अन्तर्राष्ट्रिय कानुन र संयुक्त राष्ट्रसंघ वडापत्रका सिद्धान्तहरूको सम्मान गर्नुपर्छ” ।

ट्रम्पले ट्रुथ सोसलमा आक्रमण घोषणा गरे लगत्तै, अमेरिकी महान्यायाधिवक्ता पाम बोन्डीले एक्समा लेखिन् : मदुरो र उनकी पत्नी सिलिया फ्लोरेस अब “अमेरिकी भूमिमा अमेरिकी अदालतहरूमा अमेरिकी न्यायको पूर्ण क्रोधको सामना गर्नेछन्” न्यूयोर्कको दक्षिणी जिल्लामा अभियोग लगाइएपछि। बोन्डीले लेखिन्, मदुरोलाई “नार्को-टेररिज्म साजिश, कोकेन आयात षडयन्त्र, मेसिनगन र विनाशकारी उपकरणहरूको स्वामित्व, र मेसिनगन र विनाशकारी उपकरणहरू स्वामित्व गर्ने षडयन्त्र” को आरोप लगाइएको छ।

यो उल्लेखनीय छ कि अमेरिकी विशेष अपरेसन फौजहरूले ट्रम्पले वर्णन गरे अनुसार “मध्य रातमा” कराकसमा उनको घरमा ओर्लनु केही घण्टा अघि मात्र मदुरोले ल्याटिन अमेरिकी मामिलाका लागि चिनियाँ सरकारका विशेष प्रतिनिधि किउ सियाओचीसँग मिराफ्लोरेस राष्ट्रपतीय दरबारमा भेट गरेका थिए।

चीनले आक्रमणको कडा निन्दा गर्‍यो, बेइजिङको विदेश मन्त्रालयको वक्तव्य अनुसार “अमेरिकाको यस्तो हेगेमोनिक व्यवहारले अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको गम्भीर उल्लंघन गर्छ।” “मलाई भनिएको छ कि चिनियाँ कूटनीतिज्ञहरू आक्रमण हुँदा पनि कराकसमा थिए,” बर्गले भने।

बदलामा ट्रम्पले के हासिल गरेका हुन सक्छन्? मदुरो अपरेसनको कथित कारण—उनी अभियोगित लागूऔषध तस्कर हुन् जसले ट्रम्पले शनिबार वर्णन गरे अनुसार अमेरिकी मुख्य भूमिमा “विशाल मात्रा” को लागूऔषध खन्याएका छन्—तथ्यहरूविरुद्ध यो राम्रोसँग टिक्दैन।

“ती अधिकांश औषधहरू भेनेजुएला भन्ने ठाउँबाट आउँछन्,” ट्रम्पले भने। तर कांग्रेसनल रिसर्च सर्भिसले संकलन गरेको अमेरिकी लागूऔषध प्रवर्तन डाटाका आधारमा, भेनेजुएला संयुक्त राज्य अमेरिकामा आयातित हेरोइन, कोकेन, मेथाम्फेटामाइन र फेन्टानिलको केवल थोरै मात्राको लागि जिम्मेवार छ। (उदाहरणका लागि, अमेरिकी एजेन्सीहरूले विश्लेषण गरेको ८५ प्रतिशतभन्दा बढी हेरोइन मेक्सिकोबाट आउँछ, र केवल करिब ४ प्रतिशत दक्षिण अमेरिकाबाट, जबकि अधिकांश कोकेन अझै कोलम्बियाबाट आउँछ।)

यो सम्भव छ, अवश्य पनि, अमेरिकी-आयोजित भेनेजुएला संक्रमणले देशलाई फाइदा पुग्न सक्छ, विशेष गरी यदि विपक्षी नेता मारिया कोरिना माचाडो, २०२५ नोबेल शान्ति पुरस्कार विजेता, र उनका तोकिएका उम्मेदवार एड्मुन्डो गोन्जालेज—जसले २०२४ राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा मदुरोलाई स्पष्ट रूपमा हराएको विश्वास गरिन्छ—सत्ता लिन सक्छन् भने।

तैपनि, शनिबार ट्रम्पले यस्तो परिणामको अपेक्षा कम गर्ने देखिए, उनले भने, “मलाई लाग्छ उनको लागि नेता बन्न धेरै कठिन हुनेछ। उनलाई देशभित्र समर्थन वा सम्मान छैन।”

ट्रम्पको कारबाहीको सबैभन्दा नजिकको नजिर सम्भवतः पूर्वराष्ट्रपति जर्ज एच.डब्लु. बुसको १९८९ मा तानाशाह म्यानुएल नोरिएगालाई कब्जा गर्न अमेरिकी फौजहरू पठाउने निर्णय हुन सक्छ, जसले पछि त्यो देशमा स्थिरता प्रवर्द्धन गर्न मद्दत गर्‍यो, यद्यपि यसले संयुक्त राज्य अमेरिकाको लागूऔषध संकटको चुनौतिलाई वास्तवमा परिवर्तन गरेन।

तर इतिहासले आशाजनक परिणामहरूभन्दा बढी खतराहरू सुझाउँछ। कम्तीमा १९६१ को ‘बे अफ पिग्स’देखि ल्याटिन अमेरिकामा हरेक अमेरिकी सैन्य हस्तक्षेप असफलतामा समाप्त भएको छ—वाशिङ्टनलाई वास्तविक फाइदा बिना। र यो ‘चिसो युद्ध’ कम्युनिज्म होस् वा चिसो युद्धपछिको लागूऔषध, यसले फरक पारेको छैन। वास्तवमा, क्षेत्रमा अमेरिकाको अन्तिम स्पष्ट, यदि घिनलाग्दो, सफलता १९ औं शताब्दीको अन्त्यको स्पेनिस-अमेरिकी युद्ध हुन सक्छ।

१९५४ मा, सीआईए-समर्थित ग्वाटेमालाको निर्वाचित सरकारको अपदस्थले दशकौंसम्म गृहयुद्ध र अस्थिरता निम्त्यायो। बे अफ पिग्स विपत्ति—राष्ट्रपति जोन एफ. केनेडीको क्युबाली नेता फिडेल क्यास्ट्रोविरुद्ध असफल ‘कु’—ले क्युबाली मिसाइल संकट निम्त्याउन मद्दत गर्‍यो। १९७३ मा, राष्ट्रपति साल्भाडोर अल्लेन्डेविरुद्ध अमेरिकी-समर्थित ‘कु’ले अगस्टो पिनोचेटको क्रूर १७ वर्षे तानाशाहीको बाटो खोल्यो—र तत्कालीन विदेशमन्त्री हेनरी किसिन्जरको प्रतिष्ठालाई स्थायी क्षति पुर्‍यायो। राष्ट्रपति रोनाल्ड रेगनको १९८० को दशकमा सान्डिनिस्टाविरुद्ध हस्तक्षेप ‘इरान-कोन्ट्रा काण्ड’ र अर्को गृहयुद्धमा समाप्त भयो।

त्यसभन्दा बाहिर, राष्ट्रपति वुड्रो विल्सनदेखि १९१५ मा, त्यसपछि राष्ट्रपति बिल क्लिन्टन १९९४ मा (“अपरेसन अपहोल्ड डेमोक्रेसी”) र जर्ज डब्लु बुस १० वर्षपछि हैटीमा बारम्बार हस्तक्षेपहरूले केवल बढी अस्थिरता उत्पादन गरेका छन्, जसले यस्तो ‘क्रूर ग्याङ’ हिंसा निम्त्याएको छ कि हैटियनहरूले निर्वाचन गर्न सक्दैनन्। र वाशिङ्टनले ‘प्लान कोलम्बियामा’ अरबौं खर्च गर्‍यो, ठूलो मात्रामा सैन्य सहायता सहित, केवल सेप्टेम्बरमा बोगोटालाई “असफल” र “अप्रभावी प्रतिलागूऔषध नीतिहरू” का लागि बद्नाम गर्न।

भेनेजुएला आफैंका लागि, २००२ मा तत्कालीन राष्ट्रपति ह्युगो चाभेजविरुद्ध कथित अमेरिकी-समर्थित कु उल्टो असर गरेको थियो। उनको हातले छानेका उत्तराधिकारी मदुरो थिए।

माइकल हिर्श फरेन पोलिसीका स्तम्भकार हुन्। उनी दुई पुस्तकका लेखक हुन्: Capital Offense: How Washington’s Wise Men Turned America’s Future Over to Wall Street र At War With Ourselves: Why America Is Squandering Its Chance to Build a Better World।

फरेन पोलिसीबाट